Auteur: Egbert Huisman

www.goodreads.com/book/show/43680603

De Stichting Menno ter Braak heeft een heruitgave van dit boek, met een inleiding van Bas Heijne, mogelijk gemaakt. Mooi dat particulier initiatief dit soort nuttige initiatieven neemt!

Volgens Ter Braak (1902 – 1940) lokt de belofte van gelijkheid onvrede en daaruit voortvloeiend afgunst (in zijn termen “rancune”) op. Want gelijkheid tussen mensen bestaat niet, mensen verschillen van elkaar, hebben verschillende gaven en zullen, afhankelijk van de tijd en contaxt waarin ze leven, dus ook in verschillende mate succes hebben. En die verschillen roepen afgunst op van de minder bedeelden. Van belang is hierbij in gedachten te houden dat “minder bedeelden” niet alleen de economisch minder bedeelden hoeven te zijn. Mensen kunnen zich op allerlei manieren tekortgedaan voelen, ook personen van adel of schatrijken. Rancune is dus, volgens Ter Braak, onvermijdelijk verbonden aan de democratie. De oplossing zou dan kunnen zijn de verwerping van de democratie en dat gebeurde in de tijd van Ter Braak dan ook in meerdere landen. Ter Braak volgt die logica echter niet, de (belofte van de) democratie is volgens hem weliswaar de bron van de rancune, het mechanisme van de democratie is echter ook de enige manier om die rancune beheersbaar te maken.

De rancune is oneindig, in die zin dat het verschil tussen mensen oneindig is. Pas als alle verschillen opgeheven zouden kunnen worden, dan pas is de brandstof voor de rancune op.

De rancuneuzen zelf hebben weinig op met de democratie. Zij zijn immers onvermijdelijk altijd minderheden, zij het soms grotere minderheden. In een democratische bestel zal dus nooit in voldoende mate tegemoet gekomen worden aan de wensen van de rancuneuzen: hiervoor zijn meerderheden nodig, en bovendien is het inlossen van een of enkele wensen onvoldoende om de rancune weg te nemen. Het aantal concessies van meerderheden, als ze die al zouden willen doen. zou oneindig moeten zijn om de rancune tevreden te kunnen stellen.

De “sterke man” moet dit probleem oplossen. In de tijd van Ter Braak waren dit Mussolini, Franco, Hitler, Stalin, om enkele voorbeelden te noemen. “Sterke mannen” die de rancune uitbuiten ontwikkelen volgens Ter Braak bijna onvermijdelijk autoritair gedrag. Zij pretenderen namelijk namens de rancuneuzen te spreken, maar als zij aan de macht komen (al dan niet subversief) zullen ook zij tekortschieten bij het vervullen van de wensen die zij zelf mede los hebben gemaakt. Dit is echter logisch onmogelijk (zij zijn immers de representatie van de rancuneuzen), dus moeten hun keuzes de enig juiste zijn. Iedereen die het daarmee oneens is keert zich daarmee dus tegen de leider, met veelal onderdrukking tot gevolg.

Hiermee is geen volledige weergave van het geschrift gegeven, maar het roept bij mij wel de volgende vragen op:

Is rancune wel het gevolg van de belofte van de democratie of een dieper gelegen, menselijk fenomeen (tekort, zo u wilt), waaruit competitie voortvloeit, die de mensheid veel gebracht heeft, maar ook oneindig en onnodig veel leed. Is de democratie niet juist ontstaan als het middel om die competie zo te kanaliseren dat ze niet voortdurend ontaard in onderdrukking en gewapend conflict? Het antwoord op deze vraag is relevant omdat dit iets zal zeggen over hoe de rancune tegemoet kan worden getreden.

Ook interessant is de vraag waarom in democratieen de rancune niet voortdurend een grote rol speelt. Na de 2e Wereldoorlog is dit fenomeen veel minder prominent geweest. Voor de 2e Wereldoorlog en mogelijk ook nu speelt het weer een veel grotere rol. Misschien zijn de oorzaken te zoeken in economische recessies en/of onzekerheden, dus veel meer in de context van de democratie. Wat ook een rol kan spelen is dat het “collectieve geheugen” voor de gevolgen van de rancune: autoritaire regimes en oorlog sterk generatie-gebonden is. Nu de generatie van de 2e Wereldoorlog is overleden is de actuele democratie niet (meer) in staat het hernieuwd ontwaken van de rancune het hoofd te bieden.

De vraag is dan: wanneer slaat de inclusieve, conflicetbeheersende democratie om in de rancuneuze democratie, die uit kan monden in een autoritaire wereld.

nyti.ms/2S38CJl

Zet deze editorial van de New York Times de ontwikkelingen in Polen te zwaar aan op basis van een incident? Maar een incident kan ook gezien worden als “tag” van een bredere ontwikkeling. Is Polen al zo ver heen? En als dat zo is, wat betekent dat dan voor de EU, waarvan naar verluidt de meerderheid van de Poolse bevolking graag lid wil blijven? Polen kiest niet voor een “Pexit”, i.t.t. Groot-Brittannie, maar spelen onderliggend niet vergelijkbare processen? De EU zal die processen moeten aanpakken om op termijn succesvol te kunnen blijven.

The Brexit Blog
— Lees op chrisgreybrexitblog.blogspot.com/

The blog illustrates the challenges of making really important decisions in modern democracies, and particularly in countries with an electoral system which more or less result in a two-party parliament. Referendums and two-party parliaments tend to create yes-no options, not compromises, where today in Great Britain, compromise is the only way forward.

Of course, the referendum in-out was foolish, because an informed politian could and should have known that the consequences of a straight “out” would be very serious indeed and that large majorities of the British population, once informed, would not be willing to accept these. This is very clearly visible today in Parliament.

For a “modified out”, unavoidable in our modern networked world, a compromise is inevitable. In the two-party system, this compromise first of all has to be sought within the governing party, because breaking party ranks would fracture the party and inevitably would bring the government down. If this compromise cannot be achieved (as is the case today), “compromise partners” have to be sought, inevitably with or within the opposition party. This will most likely lead to the disintegration of the governing party and, consequently, the fall of the government and, normally, new elections. More about these later.

In the Brexit case, the deadline created by triggering article 50 is a major problem for the time needed to hold new elections. According to the EU court (oh, irony) Britain can retract article 50 unilaterly, however only if meant as a permanent measure. If Britain wants to uphold the outcome of the referendum, at least untill after the elections, this is no option and the cooperation of the EU would be needed to extend the deadline. Given the fact that the EU wants to avoid a hard Brexit just as much as the majority in Britain, this extension most likely will be given. There will also, obviouly, be conditions, but it is unlikely that the EU will put a lot of pressure on the process. Problems, like the EU elections, can somehow be solved.

If the “out” result of the referendum is maintained, the next government, from whichever color it may be, faces the same problem as described before: the need to compromise. In the current harsh political climate it is unlikely that this can be achieved. It will take time to draw this conclusion however, presumably as much time as will be allotted by the EU as part of the delay of the article 50 deadline. A new crisis will then occur.

A new referendum without a very different approach will not solve the stalemate.

The only way forward thus is to go back to the “in-out” question of the referendum. The population can only fairly be asked to choose if it can understand the implications of a choice. These implications will be defined by a compromise, thus a more or less detailed agreement with the EU about the future relationship (as opposed to the current “statement of intentions”, which has no binding implications and will by most be considered as meaningless). This will be a difficult process, but it can be done.

Considering the British newly reasoned positions on various subjects, the EU-27 may be willing to integrate those into new EU agreements and regulations (the pre-referendum negotiations cannot be considered as serious negotiations, we know a lot more by now and political circumstances in Europe have changed as well). In this case, Britain can decide (by referendum or otherwise) to stay in the Union. Strategically, this would be the best outcome for all parties concerned. If Britain decides to leave anyway, it will at least have a negotiated compromise on the future relationship, which it could not have achieved on its’ own. This is, although a second-best, beneficial to Britain, but also to the EU.

Concluding: as quickly as possible delay the article 50 deadline (with say 2 years) and start negotiations about the future relatiosnhip.

Brexit – POLITICO
— Lees op www.politico.eu/section/brexit/

World population grew from 3 billion in 1960 to 7,5 billion today, while poverty and hunger problems were reduced, an incredible achievement. However, humanity needs all the resources available and a working system of “living together” in order to avoid conflict. And there is no turning back, because poverty, hunger and illness for great numbers would be the inevitable result. In this globalized world, great powers compete for control of scarce resources ever more openly, as demonstrated in the daily news.

Precisely at this time, Great Britain decides to leave the EU. Is a succesfull “go-it-alone” strategy with better outcomes in this global environment possible? To me, this is extermely difficult to imagine. If it wants to play even a minor role in competition with the new USA, China, Russia and India, Europe will have to stick together, even much better than before. It will be less succesfull without Britain, but how can Britain develop a better position on the world stage on its’ own?

Of course, globalization has also had a great number of negative side-effects, which have to be dealt with. But to address these issues on the international stage, close cooperation is a precondition. Going it alone will only weaken the British position, not only vis-a-vis the EU, but also on the world stage.

Many times, Britain played a crucial role in the development of Europe. What’s needed today from Britain is the leadership to play that kind of role again as part of the EU. The Brexit process is a waste of talent, time and money and painfull to watch. Britain, it’s time to come to your senses. Europe needs you, and you need Europe.

www.nytimes.com/2018/12/18/opinion/europe-france-economy.html

Brexit is de voorbode van een reeks van een serie “…exits” (Italie, Duitsland) als gevolg van de “opstand” van de achterblijvende Europese middenklasse, schetst Friedman. Alleen Frankrijk kan deze ontwikkeling keren, maar ook Macron heeft het, deels door eigen toedoen, ook al moeilijk.

Een goed onderbouwde analyse, dat wel, maar een beperkt aantal actuele ontwikkelingen wordt wel erg lineair doorgetrokken. De Europese burger is immers slim en leert voortdurend van de effecten van “simpele oplossingen” zoals “America First” en “Brexit”. Friedman schetst zelf al dat in Engeland het besef begint door te dringen dat de effecten van “taking back control” veel slechter uitpakken dan de “shared control” van de EU.

Natuurlijk dienen landen de negatieve effecten van de moderne economie aan te pakken, zoals ze altijd hebben gedaan. Ze doen dat ook al, maar wellicht nog onvoldoende voortvarend. Het is ook niet eenvoudig. De huidige negatieve effecten zijn anders dan voorheen en vragen dus om nieuwe antwoorden (en misschien wel andere politici). Er zijn ook nu al signalen dat (op deelgebieden) discussies ontstaan en oplossingen worden gevonden.

Misschien dus gaat ons maatschappelijk lerend vermogen ons helpen om te komen tot een gedeelde en betere toekomst in plaats van een gescheiden en armere.

The UK’s former representative to the EU, Sir Ivan Rogers spoke at the invitation of the University of Liverpool’s Heseltine Institute for Public Policy and Place.Here is the full transcript:
— Lees op news.liverpool.ac.uk/2018/12/13/full-speech-sir-ivan-rogers-on-brexit/

Zonder twijfel ook maar een mening, maar wel een onderbouwd door jarenlange ervaring en een nuchtere blik. Verheugend dat dit soort analyses bestaat en schrikwekkend tegelijkertijd. We moeten ons voorbereiden op jarenlange discussies met het VK en blijvende frictie in dat land, met mogelijk grote uitstraling. Kan de EU op korte termijn bijdragen aan een betere positie voor het VK en dit proces? Dat lijkt toch ook in ons belang.

www.nrc.nl/nieuws/2018/11/05/pas-op-met-sluipende-gedachteloosheid-a2753879

Niets aan toe te voegen.

Rinnooy Kan | Oosterboekhandel J Amesz
— Lees op amesz-boekhandel.nl/page1/styled-58/

Goed bezochte boekpresentatie in gebouw Pro Rege op 27/9. Rinnooy Kan is een soepele spreker. Misschien dat na lezing van het boek duidelijker wordt wat de sleutel is van zijn succesvolle rollen bij VNO, ING en SER.

www.nytimes.com/2018/07/01/world/europe/denmark-immigrant-ghettos.html

Dat moet de vraag geweest zijn toen de ontwerpers van de nieuwe regels in Denemarken aan de slag gingen. De inhoudelijke maatregelen zijn flagrant discriminerend, maar schokkend is ook het soms verhullende taalgebruik en de kromme redenaties. “Concentratiekamp” klonk aanvankelijk ook neutraal.

Blijkbaar is de stem van de medemenselijkheid in Denemarken niet meer in staat deze ontwikkelingen te temperen, laat staan tegen te houden. Waar is de grootmoedigheid van de welvarende gebleven?

Nu is Denemarken een welvarend land, het behoort tot de gelukkigste landen van de wereld. Als in zo’n land dit soort maatregelen kunnen worden doorgevoerd, waar dan niet?

There’s no immigration crisis, just a hatred crisis.
— Lees op www.nytimes.com/2018/06/21/opinion/blood-libel-trump-immigrants.html

Paul Krugman is Nobelprijswinnaar (economie) en columnist van de New York Times.

Hij concludeert in dit artikel dat er een “haat-crisis” heerst, maar analyseert dit niet verder. In de literatuur wordt verwezen naar tal van bronnen van haat, zoals (ervaren) onrecht, onzekerheid, e.d. Onderbelicht lijkt mij de ruimte die ervaren wordt om haat te rechtvaardigen en te uiten. Misschien mede als gevolg van de lessen van de 2e Wereldoorlog werd het uitspreken van gevoelens van onzekerheid, jaloezie en haat tegenover andere bevolkingsgroepen in mijn jeugd denk ik niet geaccepteerd. De ervaring had immers geleerd waatoe dit zou leiden. Gevoelens van haat die de vrije loop kregen of, erger, aangejaagd werden, konden alleen verminderd of opgeheven worden als het object van haat was geneutraliseerd, verslagen of verdwenen.

De voorbeelden die Krugman geeft (de Blood Libel e.a.) weerspiegelen dit “van kwaad tot erger” proces. Maar ook in andere bronnen is dit proces te zien, vaak tergend langzaam, van kleine pesterijen toenemend naar de “Endlosung”. Langzaam maar zeker is niets te gek om de ander in een kwaad daglicht te stellen, tekort te doen of te doen verdwijnen. Naarmate haatgevoelens meer de vrije loop krijgen hebben zij de neiging toe te nemen, totdat dit laatste is gebeurd. En als dat dan gebeurt is, blijkt dat de oorzaak van het gevoel van haat niet is weggenomen, dat de “hater” alleen zichzelf heeft gecompromitteerd in zijn zoektocht naar de eliminatie van de vermeende bron van zijn onvrede.

De weg van de haat is destructief en kan alleen maar leiden tot reactie, frictie en geweld. Vaak worden liefde en haat genoemd als twee zijden van dezelfde medaille, maar dat is een misverstand. Ze zijn diametraal elkaars tegenovergestelde. De liefde includeert, de haat drijft uit. Krugman heeft gelijk als hij met zijn hatred crisis bedoelt dat op veel plekken het proces van toenemende haat in gang is gezet. Dit proces is moeilijk te stoppen. Het zal een enorme inspanning vragen om dit toch te bewerkstelligen. Toch is dat de enige weg.