Als we willen begrijpen wat we kunnen doen om de huidige onvrede met de liberale democratie het hoofd te bieden moeten we allereerst begrijpen wat de oorzaken van die onvrede zijn. Hierover wordt natuurlijk heel veel geschreven en inmiddels luidt de geaccepteerde verklaring ongeveer als volgt:
- de nadelen van de globalisering komen terecht komen bij “het volk”, de voordelen bij “de elite”
- de crisis van 2008 heeft dit proces versterkt, weliswaar in de VS heel anders dan in Europa
Deze verklaringen zijn van vrij recente datum, een jaar of wat geleden waren ze zeker geen gemeengoed. Er zijn ook aanwijzingen dat sommige oorzaken misschien eerder ontstaan zijn. In Nederland won (de partij van) Pim Fortuyn in 2002 een groot aantal zetels op een populistisch programma, ver voordat de effecten van de globalisering duidelijk merkbaar werden en ver voor de crisis van 2008. Tevens is de inkomensongelijkheid in Nederland al heel lang laag en zeker de laatste jaren niet gegroeid en is de welvaart in internationaal perspectief al lang hoog en hoog gebleven (bron: CBS).
Een diepere oorzaak is dus in elk geval niet een internationaal relatief laag inkomen en ook niet de toegenomen inkomensongelijkheid. Wel zijn verschillen meer zichtbaar geworden en/of uitvergroot en dat kan bijgedragen hebben aan een gevoel van toenemende ongelijkheid.
Weerspiegelingen 